Santa Claus και Μ.Βασίλειος

Χριστούγεννα είναι η εορτή της ενσάρκωσης του Χριστού.Ο Χριστός λαμβάνει σάρκα διότι «τό ἀπρόσληπτον ἀθεράπευτον, ὅ δέ ἥνωται τῷ Θεῷ τούτο και σώζεται» (1). Με την ενσάρκωσή του ο Χριστός εισέρχεται στην ανθρώπινη ιστορία με σκοπό τη μεταμόρφωσή της στο hic et nunc, προσλαμβάνει τον υλικό κόσμο και τον εξαγιάζει. Αποτέλεσμα της σάρκωσής Του είναι το ιστορικό σώμα Του, η Εκκλησία,που αποτελεί τον Christus prolongatus στο ιστορικό γίγνεσθαι.

Αρκετές εβδομάδες πριν τη μεγάλη αυτή γιορτή της χριστιανοσύνης εμφανίζεται κάθε χρόνο ένας γενειοφόρος κύριος με ροδαλά μάγουλα,ντυμένος άλλοτε στα πράσινα και σήμερα στα κόκκινα(σήμα κατατεθέν γνωστού αναψυκτικού).Ο κύριος αυτός είναι ο αγαπημένος “άγιος” των μικρών παιδιών, αφού κουβαλάει δώρα και παιχνίδια τα οποία αφήνει κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Φέρει την ονομασία Santa Claus ή άγιος Βασίλης και κάνει την εμφάνισή του από τα μέσα Νοεμβρίου. Η μορφή του κατακλύζει Μ.Μ.Ε, εμπορικά κέντρα, γειτονιές, πλατείες, κυρίως τα όνειρα των παιδικών ψυχών που εναγωνίως αναμένουν τα δώρα των εορτών. Η φυσιογνωμία του συμβολίζει το πνεύμα της εποχής, το πνεύμα του καταναλωτισμού και της ευμάρειας , συμβολίζει το σύγχρονο άνθρωπο που έχει εμπορευματοποιήσει τη ζωή του, την ηθική του και τις αξίες του. Ο σημερινός άνθρωπος προσπαθεί να βάλει χρώμα στη ζωή του με γλυκανάλατες persones που προσφέρουν εφήμερη συγκίνηση. Η μεγάλη εορτή των Χριστουγέννων είναι αφορμή για αχαλίνωτο shopping therapy χάνοντας το πραγματικό νόημά της και το λόγο που πρέπει να γιορτάζεται. Άραγε μπορούμε να βρούμε σημεία που να ταυτίζονται ο Santa Claus και ο ιστορικός Μέγας Βασίλειος ,η μεγάλη αυτή μορφή της Εκκλησίας;

                       (2)

Ο Μ. Βασίλειος γεννήθηκε το 329 ή το 330 στην Καισάρεια της Καππαδοκίας .Οι γονείς του ήταν εύποροι γαιοκτήμονες με λαμπρή μόρφωση και υψηλή κοινωνική θέση. Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε από τον πατέρα του, έναν αξιόλογο ρητοροδιδάσκαλο της Νεοκαισαρείας που έφερε το ίδιο όνομα με το γιο του, Βασίλειος. Το 341/3 ήρθε στην Καισάρεια για τις εγκύκλιες σπουδές του, ενώ το 346/7 ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη για τη συνέχιση των σπουδών του. Η αγάπη του για την παιδεία,ιδιαιτέρως για την ελληνική παιδεία, τον οδήγησε το 350 στην Αθήνα όπου έμεινε μέχρι το 356/7 σπουδάζοντας ό,τι καλύτερο μπορούσε να προσφέρει σ' ένα νέο ο 4ος αιώνας (3). Οι σπουδές του εξαιρετικές, σπούδασε φιλοσοφία, μαθηματικά, ρητορική, ιατρική, αστρονομία ακόμη και μουσική. Το 370 εκλέχτηκε μητροπολίτης Καισαρείας. Ο Μ.Βασίλειος ήταν άνδρας θεληματικός ,πειθαρχημένος, λιτοδίαιτος , πολύ ευαίσθητος και ασκητικός. Βασανίστηκε σ' όλη τη ζωή του από ασθένειες που ταλαιπώρησαν το λιπόσαρκο κορμί του. Το 376 η κατάσταση της υγείας του επιδεινώθηκε, το Νοέμβριο-Δεκέμβριο του 378 έμεινε κλινήρης και στο τέλος ακριβώς του Δεκεμβρίου εκοιμήθη. Κηδεύτηκε με πρωτοφανείς εκδηλώσεις σεβασμού, την πρώτη ημέρα του Ιανουαρίου του 379, ημέρα που και η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του(4).

Το κοινωνικό και παιδαγωγικό έργο του Βασιλείου, ακόμη και για τα σημερινά δεδομένα, είναι τεράστιο. Αφορμές για να ασχοληθεί με προβλήματα κοινωνικά ήταν ο λιμός του 367/8 και η μεγάλη απόσταση βιοτικού επιπέδου μεταξύ των Καισαρέων(5).Ο Βασίλειος οραματίζεται και κτίζει τη Βασιλειάδα, συγκρότημα που περιελάμβανε νοσοκομείο,πτωχοκομείο,γηροκομείο,σχολείο και ορφανοτροφείο. Η Βασιλειάδα “περιθάλπει” κάθε άνθρωπο που έχει ανάγκη,ανεξαρτήτως θρησκείας που πιστεύει και φυλής που ανήκει. Με το ξέσπασμα του λιμού προσφέρει όλη την περιουσία του, οργανώνει εράνους, παρακαλεί, φθάνει ακόμη στο σημείο να απειλήσει τους πλούσιους της Καισαρείας προκειμένου να ανοίξουν τις αποθήκες τους και να σώσουν τους πεινασμένους(6). Τονίζει στους μεγαλογαιοκτήμονες το εφήμερο του βίου μας και τη χρηστική αξία του πλούτου. Ο πλούτος δεν αποτελεί αυτοαξία και η αγαθή χρήση του, ίσως, είναι η λύση στο λεγόμενο κοινωνικό πρόβλημα. Παράλληλα με το φιλανθρωπικό έργο ο Βασίλειος επισημαίνει εμφατικά την αξία της εργασίας, η οποία προσφέρει στον άνθρωπο χαρά και είναι παράγοντας σωματικής και ψυχικής υγείας(7). Πόσο επίκαιρος είναι ο μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας! Οι εικόνες του Θεού πρέπει να ζουν με αξιοπρέπεια. Την αξιοπρέπεια την προσφέρει μόνο η εργασία. Θεάρεστα τα έργα φιλανθρωπίας αλλά δε δίνουν λύση στο κοινωνικό πρόβλημα,δεν προσφέρουν τις προϋποθέσεις να ζει ο άνθρωπος ως άνθρωπος. Η ελεημοσύνη και η φιλανθρωπία λειτουργούν ως παυσίπονα,καταπραΰνουν προσωρινά το πόνο, δε θεραπεύουν την ασθένεια. Πολλές φορές μάλιστα η ελεημοσύνη και η φιλανθρωπία γίνονται άλλοθι της κοινωνικής αδικίας. Η υπέρβαση του όντος και η πραγμάτωση του δέοντος,η ολοκλήρωση του ανθρώπου ως προσώπου έχουν ως απαραίτητη προϋπόθεση το αναφαίρετο δικαίωμα της εργασίας. Ίσως γι'αυτό η έλλειψή της, η ανεργία, είναι ένας μικρός θάνατος.

Μεγάλο και το παιδαγωγικό έργο του Βασιλείου. Τόνισε τη σημαντικότητα της οικογένειας,αυτό το πρώτο κύτταρο κοινωνικοποίησης και ο χώρος που δίνεται η πρώτη αγωγή. Ο μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας υπήρξε πρόδρομος του επαγγελματικού προσανατολισμού(8).Παρακινεί γονείς και εκπαιδευτικούς να κατευθύνουν τους μαθητές προς εκεί που έχουν κλίση. Σκιαγράφησε τον αποτελεσματικό δάσκαλο που παρουσιάζει το μάθημα με ευχάριστο τρόπο επειδή «Βίαιον μὲν γὰρ μάθημα οὐ πέφυκε παραμένειν, τὰ δὲ μετὰ τέρψεως καὶ χάριτος εἰσδυόμενα μονιμώτερόν πως ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἐνιζάνει»(9). Ο καλός δάσκαλος χρησιμοποιεί την εποπτική διδασκαλία , κάτι που θεωρείται πολύ σημαντικό και στη σύγχρονη διδακτική, δεδομένου ότι τα πράγματα είναι ισχυρότερα από τα ονόματα(10).Τέλος,ο καλός παιδαγωγός πλησιάζει το μαθητή με κατανόηση και αγάπη. Αυτά είναι μερικά από τα πολλά που προσέφερε ο Βασίλειος στην Παιδαγωγική. Ο Μ.Βασίλειος ενδιαφέρεται για ένα σχολείο που θα προσφέρει γνώσεις και συνάμα θα είναι ευχάριστο για τους μαθητές. Χώρος συναρπαστικός που θα σαγηνεύει, οδηγώντας τα παιδιά στο απρόβλεπτο ταξίδι της γνώσης και όχι στη λογική του ακραίου ατομικισμού και ανταγωνισμού. Υπάρχει τέτοιο σχολείο σήμερα; Τα σχολεία μας έχουν γίνει "γυμναστήρια" πανελλαδικών εξετάσεων, οι μαθητές δε χαίρονται την ανακάλυψη της γνώσης,την ανάδειξη της μοναδικότητας και ιδιοπροσωπίας ,τη γαλήνευση του νου. 'Ισως αυτός να είναι ο λόγος που τα παιδιά γοητεύονται από εκπομπές τηλεοπτικών σκουπιδιών και από τους τυχάρπαστους και εφήμερους πρωταγωνιστές των reality shows.

Ποια αναλογία μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στο Santa Claus και το Βασίλειο; Τι κοινά σημεία μπορούμε να βρούμε;Τι σχέση μπορεί να έχουν, η μεγάλη αυτή μορφή της Εκκλησίας με το τεράστιο θεολογικό,κοινωνικό και παιδαγωγικό έργο, με την ασκητική και λιτοδίαιτη ζωή και ο Santa Claus, το δημιούργημα του γνωστού αναψυκτικού, η ενσάρκωση του εφήμερου καταναλωτισμού; Η απάντηση ανήκει στον αναγνώστη.

Βιβλιογραφία-Πηγές

1 Γρηγορίου Ναζιανζηνού, Επιστολή 101 - Προς Κληδόνιον, PG 37, 181

2 Σκίτσο χωρίς λόγια. Του F. Behrendt (Μπέρεντ),Γερμανία, 1970

3Στυλιανού Γ. Παπαδόπουλου, Πατρολογία, τομ. Β, Εκδόσεις Παρουσία, 1997, Αθήνα

4Στυλιανού Γ. Παπαδόπουλου, Πατρολογία, τομ. Β, Εκδόσεις Παρουσία, 1997, Αθήνα

5Στυλιανού Γ. Παπαδόπουλου, Πατρολογία, τομ. Β, Εκδόσεις Παρουσία, 1997, Αθήνα

6Στυλιανού Γ. Παπαδόπουλου, Πατρολογία, τομ. Β, Εκδόσεις Παρουσία, 1997, Αθήνα § Προς τους πλουτούντας Ρηθείσα εν λιμώ και αυχθμώ Εις το “καθελώ μου τας αποθήκας και μείζονας οικοδομήσω” και περί πλεονεξίας

7Στυλιανού Γ. Παπαδόπουλου, Πατρολογία, τομ. Β, Εκδόσεις Παρουσία, 1997, Αθήνα § Όροι κατά πλάτος Όροι κατ επιτομήν

8Όροι κατά πλάτος, Ερώτησις ΙΕ § ΒΕΠ 53, Ι70.
9Ομιλία εις τον Α' ψαλμόν § 2. ΒΕΠ 52, 12

10Κατά Ευνομίου Β § 4. ΒΕΠ 52, 189-190.